Afscheid Karel Essink (juni 2017)
Zeg je Stichting Verdronken Geschiedenis, dan zeg je in feite ook Karel Essink. Op 17 januari 2007 werd de stichting bij notariële acte opgericht, in bijzijn van Dick de Boer (oud-voorzitter), Eddy de Jonge (penningmeester) en Karel Essink (secretaris). Tijdens één van de bestuursvergaderingen in 2016 liet Karel weten binnen niet al te lange tijd te willen aftreden als bestuurslid en het ‘iets’ rustiger aan te willen doen. Op 7 februari was het moment dan daar: Karel nam tijdens de eerste bestuursvergadering van 2017 afscheid en werd opgevolgd door de eveneens zeer bekwame nieuwe secretaris: Ineke Noordhoff. Tien jaar Verdronken Geschiedenis, waarin Karel altijd het voortouw heeft genomen, kon natuurlijk niet ongemerkt blijven. Daarom werd door het bestuur van de stichting een afscheidsreisje georganiseerd, zodat stichtingsleden en bekenden van Karel nog eens flink konden discussiëren over maritieme en mariene onderwerpen. Bovenal was er tijd om nog eens sterke verhalen op te halen en nieuwe verhalen te creëren.

Strunen op het Wad
Op maandag 12 juni werd ’s ochtends afgesproken in de haven van Lauwersoog, waar het schip de Wadstruner van Anton Lergner al klaar lag aan de kade. Na een goede kop koffie werden de trossen losgegooid en zette de Wadstruner koers naar de veerhaven van Schiermonnikoog. Het was oorspronkelijk het idee om een bezoek te brengen aan de Engelsmanplaat, maar aangezien Karel bijna letterlijk van Engelsmanplaat naar Lauwersoog was gereisd voor deze vaartocht, werd daar maar van afgezien. Na circa 1,5 uur varen (het was ondertussen 12.00 uur geworden), kwam de Wadstruner aan op Schiermonnikoog. Vanaf de veerhaven werd, onder een stevige zuidwestenwind koers gezet richting het dorp; via de buitendijkse route welteverstaan. Eenmaal in het dorp aangekomen werd koers gezet richting Hotel Brasserie om de Noord voor een goede borrel in de lounge-ruimte. Na de borrel verplaatste het gezelschap zich naar de achterkamer van de sfeervolle brasserie voor een stevige lunch, sterke Stichting-verhalen (met name over de betrokkenheid van Karel hierin) en een toespraak van de voorzitter. Aan het eind van de lunch werd aan Karel een afscheidscadeau overhandigd, bestaande uit een luchtfoto op canvas van Pieter de Vries (aangeboden door de Waddenacademie) en een uitstapje naar het Duitse Waddeneiland Juist (aangeboden door de Stichting). Hoewel de stemming binnen het gezelschap alsmaar beter werd gedurende de middag, bleek het weer alsmaar slechter te worden. Rond half vier werd daarom besloten om rechtstreeks naar de Wadstruner te lopen (deze lag nog in de veerhaven) en koers te zetten naar het vasteland. Eenmaal aangekomen bij de haven werd duidelijk dat het behoorlijk kan spoken op de Waddenzee: er stond al een flinke deining en donkere wolken pakten zich samen boven het grijze water. Echter, de vakbekwaamheid van schipper Anton Lergner zorgde ervoor dat de Stichting Verdronken Geschiedenis niet ook zelf onderdeel ging uitmaken van het onderzoeksthema, en na 90 minuten varen werd veilig aangemeerd in de haven van Lauwersoog. Enkele leden hadden op Schier besloten de stabiel in het water liggende veerboot te nemen, ter voorkoming van zeeziekte, en ook zij bereikten kort na aankomst van de Wadstruner de veerhaven. Op de wal werd afscheid van elkaar en van Karel genomen, waarbij de volgende woorden door de wind over het Wad zullen zijn geblazen: Karel, ontzettend bedankt voor alles wat je hebt gedaan voor de stichting Verdronken Geschiedenis.


Ineke Noordhoff neemt secretariaat over van Karel Essink
Ineke Noordhoff neemt in het bestuur de pen over van Karel Essink. Zij is vanaf 1 januari 2017 secretaris van het stichtingsbestuur. Karel Essink blijft nog wel actief voor Verdronken Geschiedenis, maar niet meer zo intensief als de afgelopen tien jaar. Ineke Noordhoff is journalist en studeerde landschapsgeschiedenis bij Theo Spek. Ze werkte eerder als econoom bij de redacties van Trouw en de Volkskrant maar draaide allengs meer in de richting van het landschap. Ze was onder meer projectleider van de Landschapsbiografie van de Drentsche Aa - een publikatie waaraan een team wetenschappers bijdroeg. Daarnaast verschijnen boeken van haar hand bij Atlas/Contact. In 2017 wordt de uitgave voorzien van Schaduwkust, een boek over de noordkust van Groningen.



Links: Reconstructietekening van de Reuzenalk (Pinguinus impennis) in een broedkolonie, Rechts: opgezette Reuzenalk (collectie Naturalis, Leiden).

Vogelbotten op het strand (jan. 2017)
De Reuzenalk was een erg grote alk; het dier kon tot 75 cm lang en ongeveer 5 kg zwaar worden. Hij kon niet vliegen maar wel goed zwemmen om vissen te vangen. Deze soort kwam in een groot gebied van de noordelijke Atlantische Oceaan voor, maar werd door de mens in korte tijd uitgeroeid. In 1844 werd het laatste paartje gedood op een eilandje nabij IJsland.
Uit Nederland zijn tot nu toe slechts enkele vondsten van subfossiele botten bekend. Deze werden o.a. gevonden in ZW Nederland. Vondsten van de Waddeneilanden zijn nog niet bekend. Op de stranden zouden botjes van de Reuzenalk gevonden kunnen worden, vooral ook daar waar bij zandsuppleties zand van de Noordzeebodem naar de vooroever en het strand is/wordt gebracht.
Lees meer over botvondsten van Reuzenalken.
Als je botjes vindt, stuur ze dan op naar Bram Langeveld, conservator Natuurhistorisch Museum, Westzeedijk 345, 3015 AA Rotterdam. Vergeet niet de vindplaats en vinddatum te vermelden. Je kunt ook een goede foto opsturen naar langeveld@hetnatuurhistorisch.nl Fotografeer dan wel een centimetermaatlatje mee.


Verhalen van de Eems-Dollard kust - een nieuw project (juli 2016)
Op 6 juli is een nieuw project gestart dat ten doel heeft verhalen uit en over het Eems-Dollard kustgebied (zeg: van Rottumeroog tot en met de Dollard) bekend te maken voor een groot publiek. Op speciale lezingenavonden in de kustregio en tijdens excursies per boot en touringcar zullen deze verhalen worden verteld. In dit project spelen ook verschillende (cultuur)historische verenigingen en bewoners van de kuststreek langs de Eems-Dollard een rol. De eerste lezingenavond is in september. Verhalen worden ook gepubliceerd op websites, en in 2017 verschijnt een boek met verhalen. Dit project is mogelijk dankzij subsidies van provincie Groningen, de gemeenten Eemsmond, Delfzijl en Oldambt, NAM BV, J.B. Scholtenfonds, Prins Bernhard Cultuurfonds, VSBfonds en Huis van de Groninger Cultuur. Op de foto een deel van het projectteam.


Sylter Sage
Lees het artikel...


Strandvondsten in 2016
Lees het artikel...


Landschapshistorie van Noord-Fryslân en de Dornumer Bucht (april 2016)
Zojuist verschenen twee publicaties over de ontwikkeling van het kustlandschap in twee deelgebieden van de Waddenkust. Het eerste artikel beschrijft de veranderingen in het noordelijk kustlandschap van de Nederlandse provincie Fryslân door de eeuwen heen. In dit artikel wordt gebruik gemaakt van gegevens die in enkele, weinig met elkaar te maken hebbende, onderzoeken naar voren zijn gekomen. Dit artikel is verschenen in het tijdschrift Westerheem 65 (nr. 2-2016): 51-56.
Lees meer...

In het tweede artikel wordt de historische ontwikkeling van de Dornumer Bucht gereconstrueerd aan de hand van door het Museum ‘Leben an Meer’ (in Esens) zelf vervaardigde zeer gedetailleerde hoogtekaarten. Dit artikel is gepubliceerd in de Nachrichten des Marschenrates 53/2016: 51-58.
Lees meer...


Nieuwe publicaties (december 2015)
In het jubileumnummer van het tijdschrift Westerheem verschenen twee publicaties. Karel Essink en Harm Jan Streurman berichten over de ouderdom van op meer dan 15 m diepte gevonden eikenhout en veen in de polders van Noord-Groningen en de Eemshaven. Egge Knol en Albert Buursma geven een overzicht van werktuigen uit de steentijd en van aardewerkscherven, gevonden op het strand van onze oostelijke Waddeneilanden.
Publicatie van Karel Essink en Harm Jan Streurman
Publicatie van Egge Knol en Albert Buursma






Nieuw lid stichtingsbestuur
Al in het begin van dit jaar is tot het bestuur toegetreden Drs. Yftinus T. van Popta. Yftinus is maritiem archeoloog en doet op dit moment promotieonderzoek bij het Groninger Instituut voor Archeologie (GIA) aan het maritieme landschap in het Noordoost Poldergebied in de periode 1100-1400. Hij werkt daarbij o.a. samen met TNO en Deltares in Utrecht. Prof. Dr. André van Holk (RU Groningen) is eerste promotor.




Scheepswrak op het strand van Ameland (15 juli 2015)
Op het strand bij Ballum is een deel van een scheepswrak gevonden. Het wrak ligt ongeveer 500 meter ten westen van de strandopgang van Ballum. Het aangespoelde deel heeft een dubbele houten bodem en is ongeveer 8 meter lang en 2 meter breed. Opvallend zijn de houten pennen waarmee de wand op de spanten is vastgezet.
Lees meer hierover...



Oud veen in de Dollard (4 okt. 2014)
Op 4 oktober 2014 werd tijdens een zoektocht in de Dollard een grote plak oud veen aangetroffen. Midden in de Dollard lijkt een vrij recente kwelderontwikkeling aan de gang te zijn.
Lees meer hierover: In de Dollard – oud veen en een nieuwe kwelder?


Oude kweldergeul in de Noordpolder (oktober 2014)
In de Noordpolder ten Noorden van Warffum werd bij het schoonmaken van een slootwal het profiel van een opgevulde kweldergeul zichtbaar. Onderin het profiel werden drie soorten Wadden-zeeschelpen aangetroffen. De kweldergeul stamt waarschijnlijk uit de twee helft van de 15e eeuw.
Lees meer: Opgevulde oude kweldergeul in de Noordpolder


Opgevulde oude wadgeul gevonden (juni 2014)
Op 20 juni 2014 werd een bezoek gebracht aan de uitdieping van de Beatrixhaven , een van de havenbekkens in de Eemshaven. Daar was het profiel van een oude wadgeul zichtbaar die snel met zand was opgevuld. In die geul werd een Nonnetje (Macoma balthica) gevonden, waarvan met C14- analyse werd bepaald dat deze rondom het jaar 1300 heeft geleefd.
Lees meer hierover: Bezoek Beatrixhaven en schelpdatering


Oude vondsten op Rottumerplaat (18 maart 2014)
Op 18 maart 2014 werden op de westkant van Rottumerplaat twee oude vondsten gedaan. De ene vondst betrof een potscherf uit de 1e eeuw van onze jaartelling. De andere vondst was een fossiel kiewboogbotje van een al lang uitgestorven vissoort.
De randscherf van een aardewerken kook- of voorraadpot uit de 1e eeuw na Chr. is de oudste vondst van een door mensen gemaakt object dat werd aangetroffen op de eilanden Simonszand-Rottumerplaat-Rottumeroog. Het kieuwboogbotje is waarschijnlijk van een schelvisachtige vis die enkele miljoenen jaren geleden (in het Plioceen) in zee leefde.
Lees meer:
1. Scherven op het strand van Rottumeroog en -plaat
2. Verslag verkennend onderzoek 18-03-2014


Veranderingen in de rivier de Eems tussen Papenburg en Leer sinds 1892.
Rivieren waren reeds lang belangrijke transportwegen. In het industriële tijdperk is de omvang van het transport over water sterk toegenomen. Daarnaast vormen periodiek hoogwaters een bedreiging voor de mens die in de nabijheid woonde. Beide aanleidingen zorgend voor vergaande ingrepen in het rivierlandschap zodra dat technisch mogelijk werd. Een voorbeeld hiervan vinden we in de Eems tussen Papenburg en Leer.
Lees verder...


Scheepswrak onder Ameland (15 december 2013)
Onder Ameland vond wadgids Lammert Kwant met een groepje wadlopers een wrak van een stalen scheepje. Het was mogelijk bloot gespoeld door de heftige Sinterklaasstorm zo’n 10 dagen eerder. Inmiddels is duidelijk geworden dat het hier naar alle waarschijnlijkheid gaat om de stranding in 1948 van een sloep “Agathe” met een Deens gezin als bemanning. Twee artikelen in de Leeuwarder Courant vertellen meer hierover, maar het mysterie rond deze stranding wordt niet helemaal opgelost.
Lees meer:
1. Persbureau Ameland
2. Wadgidsenweb 2.0

Onderzoek onder Simonszand (21 sept. 2013)
Tijdens een zoektocht in april rees het vermoeden dat aan weerszijden van de nieuwe geuldoorbraak onder Simonszand resten van oude kwelderafzettingen te vinden zouden zijn. Op 21 september werd hiernaar gericht onderzoek gedaan. Helaas... we troffen alleen kleiafzettingen aan, die als typische wadafzettingen gekarakteriseerd moeten worden. Lees meer:
1.Oude kwelderafzettingen in het wad onder Simonszand
2.Verslag sedimentologie Simonszand sept. 2013


Jordsand – een verdwenen eiland
De wit oplichtende zandbanken tussen de noordpunt van het eiland Sylt en het Deense vasteland op deze satelliet foto laten zien waar het eiland Jordsand eens lag. John Frederiksen uit Ribe schreef een beknopt overzicht van de historie van dit eiland dat in 1644 getuige was van een zeeslag tussen de Deense en een gecombineerde Zweeds-Hollandse vloot.
Lees verder...


Stormvloed 1509 – Geschiedenis van de Dollard (2 sept. 2013)
Deze maand verschijnt een boek waarin 12 auteurs schrijven over de geschiedenis en de bewoners van het grensgebied tussen Nederland en Duitsland. Het boek kost 21,00 Euro.
Meer informatie en wijze van bestellen.


Vuurslag gevonden op Ameland (23 aug. 2013) In een schelpenbank op het strand ter hoogte van paal 18 vond Jo Soolsma (Wageningen) een vuurslag. Dit is een bewerkt stukje vuursteen dat in de 18e eeuw veel gebruikt werd in geweren en pistolen. Het moest de vonk geven om het kruit te laten ontbranden zodat de kogel kon worden afgevuurd. Op Ameland zijn meerdere strandvondsten van vuurslagen bekend.

vuurslag

Vondstenavonden op Vlieland (1 maart 2013) en Spiekeroog (8 maart 2013)
Dit voorjaar werden twee vondstenavonden georganiseerd, één in het Nederlandse, en één in het Duitse Waddengebied.

Vlieland: De Cultuur Historische Vereniging Eylandt Flielandt organiseerde in samenwerking met Bezoekerscentrum De Noordwester en Stichting Verdronken Geschiedenis een vondstenavond in het kader van het 40 jarig bestaan van de CHV. Veel Vlielanders, waaronder ook schooljeugd, maakten gebruik van de gelegenheid om hun vondsten te laten determineren door de archeologen, geologen, scheepvaart- en houtdeskundigen, ecologen en geomorfologen van de Stichting Verdronken Geschiedenis. Lees verder...


Havelte-spits


Spiekeroog: Na Borkum (2011) en Juist (2012) was nu Spiekeroog aan de beurt. In samenwerking met het Inselmuseum op het eiland werd de vondstenavond gehouden in de “Kogge”, Haus des Gastes op Spiekeroog. Deskundigen van het Niedersächsisches Institut für historische Küstenforschung (NIhK, Wilhelmshaven), de archeologische dienst van de Ostfriesische Landschaft (Aurich) en het museum ‘Leben am Meer’(Esens) waren samen met enkele Nederlandse deskundigen aanwezig om de vondsten identificeren en beoordelen. Er waren ongeveer 20 geïnteresseerden aanwezig.
Dr. Sunhild Kleingärtner presenteerde het nieuwe onderzoeksproject van het NIhK over de bewonings- en kultuurgeschiedenis van het Waddenzeegebied van Niedersachsen. Dr. Axel Heinze (Esens) liet foto’s zien van uiteenlopende archeologische vondsten, gedaan op het Oostfriesche wad.
Onder de getoonde vondsten waren: botten van paarden, runderen en ander vee, fossiele zeeschelpen, potscherven uit de 16e eeuw en veel flessen, waaronder een groite wijnflesbodem uit de 17e eeuw.